Bolest plavog jezika laboratorijski je potvrđena u Bijelom Polju, Beranama, Mojkovcu, Podgorici, Danilovgradu, Pljevljima, Kolašinu, Petnjici i Ulcinju.
Broj gazdinstava sa ovcama je 17 dok je broj zaraženih životinja 24, a broj gazdinstava sa govedima je 32, dok je broj zaraženih grla 35.
Zašto nije bilo reakcije da se spriječi širenje plavog jezika u Crnoj Gori, nego tek dva i po mjeseca nakon što je bolest otkrivena u Srbiji i regionu?
Poštovani, od momenta pojave plavog jezika u Srbiji i regionu, sve neophodne mjere su preduzete u pravcu sprječavanja unosa plavog jezika na teritoriju Crne Gore, a one se primarno odnose na privremenu zabranu uvoza u Crnu Goru, potom na usaglašavanje sertifikata i dodatnih garancija, kako bi pošiljke garantovano dolazite iz područja koja su slobodna od ove bolesti.
Takođe, u skladu sa aktuelnim evropskim zakonodavstvom, plavi jezik je bolest koja se nalazi na C listi bolesti, što znači da ne spada u bolesti sa obaveznim iskorjenjivanjem. Razlog ovome treba tražiti u raširenosti bolesti u Evropi, poteškoćama u njenom iskorjenjivanju usljed vektorske prirode bolesti, kao i činjenici da kod gotovo svih oboljelih životinja ( naročito goveda i koza) dolazi do potpunog ozdravljenja.
Da li je Ministarstvo pratilo kretanje bolesti u regionu i koje mjere su preduzete prije nego što je virus registrovan u Crnoj Gori?
Uprava za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove je pratila sve slučajeve u regionu i o aktuelnim prijetnjama komunicarala sa terenskom veterinarskom službom. Na snazi, tokom cijele godine jeste pasivni nadzor na bolest i upravo zahvaljujući praćenju, komunikaciji i pasivnom nadzoru ova bolest je i otkrivena u Crnoj Gori.
Restrikcije prilikom uvoza i usaglašavanje dodatnih garancija su uspostavljene sa svim zemljama u kojima se bolest pojavila, kao glavna mjera zaštite od unosa bolesti na teritoriju Crne Gore.
Zašto nije bilo nikakvih preventivnih preporuka za farmere i stočare, s obzirom na poznate puteve prenosa bolesti?
Farmeri i stočari u Crnoj Gori su veoma dobro upoznati sa smjernicama i svojim zakonskim obavezama, naročito u skladu sa Zakonom o veterinarstvu, koje glase:
Film “Twisted” dobio trejler
Preminuo Bob Vir, gitarista i pjevač kultnog benda Grateful Dead
Marvel je objavio tizer za nove Avendžerse, Tor se vraća
Opšte preventivne mjere zaštite zdravlja životinja koje sprovode držaoci
“Član 52
Opšte preventivne mjere zaštite zdravlja životinja koje su dužni da sprovode držaoci životinja obuhvataju:
1) obezbjeđivanje ishrane i napajanja životinja bezbjednom hranom za životinje i vodom;
2) obezbjeđivanje i održavanje biosigurnosnih mjera u objektima za uzgoj životinja i u drugim objektima gdje se životinje drže;
3) obezbjeđivanje higijenskih uslova pri porođaju i muži;
4) sprječavanje unošenja uzročnika zaraznih bolesti u prostorije za uzgoj i držanje životinja;
5) postupanje sa leševima životinja i drugim nus proizvodima, otpadnim vodama i izlučevinama na propisan način;
6) obezbjeđivanje sprovođenja dezinfekcije, dezinsekcije i deratizacije u objektima i u prevoznim sredstvima;
7) obezbjeđivanje vakcinacije i serumizacije (imunoprofilakse) i zaštite lijekovima (hemoprofilakse);
8) druge preventivne mjere utvrđene ovim zakonom.”
Takođe, obaveze u ovom pravcu imaju i veterinarske organizacije, a to su:
“Opšte preventivne mjere za zaštitu zdravlja životinja koje sprovode veterinarske organizacije i veterinarske službe
Član 53
Radi zaštite zdravlja životinja veterinarske organizacije i veterinarska služba sprovode sljedeće mjere:
1) identifikaciju i registraciju životinja, registraciju njihovog kretanja i registraciju gazdinstava, u skladu sa zakonom;
2) sprječavanje pojave, otkrivanje, suzbijanje i iskorjenjivanje zaraznih ili parazitskih bolesti životinja, uključujući i zoonoze;
3) zaštitu životinja od drugih bolesti;
4) sprječavanje i otkrivanje kontaminacije životinja i proizvoda životinjskog porijekla kontaminentima biološkog i hemijskog porijekla;
5) liječenje oboljelih životinja, obavljanje hirurških zahvata na životinjama i druge poslove vezane za zdravstvenu zaštitu životinja;
6) obezbjeđivanje razmnožavanja životinja u skladu s biološkim karakteristikama vrste, sprječavanje poremećaja plodnosti, liječenje neplodnosti životinja, sprječavanje i liječenje uzgojnih bolesti kao i bolesti podmlatka životinja;
7) zdravstvenu zaštitu u postupku: dobijanja i pripreme sjemena za vještačko osjemenjavanje, dobijanja i presađivanja oplođenih jajnih ćelija i embriona, skladištenja i distribucije sjemena za vještačko osjemenjavanje i oplođenih jajnih ćelija i embriona i vještačko osjemenjavanje životinja, sprječavanja i otkrivanja nasljednih bolesti životinja;
8) obezbjeđivanje zoohigijenskih i drugih veterinarsko-zdravstvenih uslova uzgoja i korišćenja životinja i očuvanje zdravlja i pravilne ishrane životinja;
9) zaštitu dobrobiti životinja;
10) izdavanje i upotrebu veterinarskih ljekova prilikom neposrednog pružanja usluga zaštite zdravlja životinja, kao i medicinirane hrane za životinje;
11) promet veterinarskih ljekova na malo, u skladu sa posebnim propisima;
12) dezinfekciju, dezinsekciju, deratizaciju i radiološku dekontaminaciju životinja, zemljišta, objekata, opreme i drugih predmeta;
13) veterinarsku zaštitu životne sredine prilikom upotrebe veterinarskih ljekova i supstanci štetnih za životnu sredinu, odnosno prilikom obavljanja djelatnosti;
14) veterinarsku edukaciju u cilju zaštite zdravlja životinja i veterinarskog javnog zdravlja”
Da li se uvoz stoke u prethodnim mjesecima vršio bez odgovarajuće kontrole i da li postoje podaci da je na ovaj način bolest mogla ući u Crnu Goru?
U skladu sa pojavom bolesti u zemljama iz kojih se uvozi u Crno Goru, uvoz se primarno zabranjuje, a potom se usaglašavaju dodatne garancije koje garantuju da je porijeklo životinja i sirovine iz područja slobodnih od bolesti, te da su izvršene sve propisane procedure u vidu čišćenja, dezinsekcije vozila, itd.
Priroda ove bolesti je vektorska, odnosno, prenosi se putem insekata veoma sličnih komarcima iz roda Culicoides, a mimo njihovog prirodnog kretanja letjenjem, takođe je moguće da pređu veće daljine boravkom u nekom privatnom vozilu, i slično. Upravi za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove, između ostalog kao i službama cijelog svijeta koju su ovu bolest detektovale, nemoguće je da u potpunosti zabrani kretanje insektima, kao i da ih spriječi da prelaze određene udaljenosti.
Da li je uopšte rađena analiza krvi kod uvezenih životinja u posljednjem periodu?
Duži prethodni vremenski period sve prijemčive žive životinje uvezene sa namjerom daljeg uzgoja u Crnoj Gori su testirane u karantinu na plavi jezik i svi nalazi su bili negativni.
Evropska unija je početkom godine odobrila vakcinu protiv plavog jezika – zašto vakcinacija nije sprovedena ili makar razmatrana u Crnoj Gori?
Kao i u većini Evropskih zemalja vakcinacija se još uvijek ne sprovodi ni u Crnoj Gori, a Naredbom koja je na snazi ostavljena je mogućnost da u slučaju neočekivanih komplikacija epizootiološke situacije (podsjećamo, većina životinja preboli ovu bolest), vakcinacija se može odobriti. Kako je plavi jezik bolest sa C liste za koju eradikacija nije obavezna, ukoliko se odobri vakcinacija ona će biti na dobrovoljnoj osnovi i o trošku držaoca ( za razliku od bolesti za koje postoji obaveza eradikacije, kada bi država bila dužna da vakcine obezbijedi, a držalac životinja da dozvoli da se sprovede vakcinacija).
CdM: Koje mjere zaštite od komaraca se uopšte mogu realno sprovesti u našim uslovima, s obzirom da se radi o otvorenim štalama?
Mjere zaštite od insekata se mogu sprovoditi na samim životinjama, objektima i okolini objekata. Životinje je moguće tretirati odobrenim repelentima koji će odbijati insekte od njih, dok se objekti, okolina i stajnjak mogu tretirati odobrenim insekticidima i na taj način dodatno zaštiti. Takođe, higijena okoline objekta, koja je propisana Naredbom koju je Ministarstvo izdalo, obavezuje držaoce da se pridržavaju određenih aktivnosti.
U našim krajevima, naročito u najtoplijem dijelu godine, stočarstvo se bazira na ekstenzivnom uzgoju, pašnjacima i katunima i uglavnom ne postoje adekvatni objekti. Međutim, i da postoje, životinje ne bi bilo moguće držati zatvorene tokom svih ovih mjeseci, što zbog ambijetalnih i klimatskih uslova, što zbog nedostatka mogućnosti ishrane takvih životinja.
Zašto stočari, poput onih koji su prijavili slučajeve na terenu, nisu dobijali pravovremene informacije i rezultate analiza od nadležnih institucija?
Postavljeno pitanje možemo ocijeniti kao paušalno komentarisanje koje nije utemeljeno na činjenicama. Rezultati su stizali pravovremeno, terenske službe podnosile sumnje, uzorkovale i slale uzorke redovno i pravovremeno. Specijalistička veterinarska laboratorija je opremljena sa više nego dovoljno opreme i kadra da odgovori na ovakve situacije i problema u funkcionisanju nije bilo.
Procedure obrade, pripreme i analize uzoraka postoje, traju određeni period, pa nije moguće u roku od sat ili dva vremena izdati rezultate. Bez jasnih i propisanih procedura, analize ne bi bile relevantne, a laboratorijska praksa ispoštovana.
Napominjemo, nikakvih smetnji u procesu uzorkovanja, testiranja i izdavanja rezultata nije bilo.
Zašto su stočari prepušteni sami sebi i plaćanju skupih terapija (20–30 eura po ovci) bez garancije uspjeha, dok se država faktički ne uključuje u saniranje štete?
Ne postoji zakonodavni okvir koji državi nameće obavezu plaćanja terapija za životinje, ali postoji zakodavni okvir koji držaocu nameće obaveze kada se radi o njegovim životinjama. Te obaveze su propisane Zakonom o veterinarstvu i definisane na sledeći način:
Obavezne preventivne mjere koje sprovodi držalac životinje
“Član 51
(1) Držalac životinje dužan je da:
1) čuva zdravlje i dobrobit životinje i zdravlje ljudi od bolesti i infekcija prenosivih između životinja i ljudi i od posljedica prisustva rezidua u hrani životinjskog porijekla i hrani za životinje;
2) preduzima mjere zaštite zdravlja životinja radi sprječavanja pojave i širenja zaraznih ili parazitskih bolesti životinja i zoonoza na način i u rokovima utvrđenim ovim zakonom i sprovodi druge mjere u skladu sa zakonom;
3) omogući vršenje veterinarskih pregleda i kontrola, uzimanje materijala potrebnog za ispitivanje, kao i sprovođenje drugih propisanih mjera i da u tom postupku pruži odgovarajuću pomoć;
4) bez odlaganja obavijesti najbližu veterinarsku ambulantu ili službenog veterinara u slučaju sumnje da postoji opasnost po zdravlje životinje, uključujući i pobačaj ili u vezi sa zdravljem životinja, opasnost za zdravlje ljudi i da u određenom roku da neophodne podatke o stanju zdravlja, obavljenoj zdravstvenoj zaštiti životinja i sprovedenim mjerama, o bezbjednosti proizvoda životinjskog porijekla i hrane za životinje kao i da omogući provjeru vjerodostojnosti datih podataka, bez naknade;
5) omogući sprovođenje programa obaveznih mjera zdravstvene zaštite životinja i drugih propisanih mjera;
6) obezbijedi hranu za životinje kojom se ne mogu prenijeti ili prouzrokovati bolesti;
7) registruje gazdinstvo, obilježi i registruje životinje, u skladu sa zakonom;
8) vodi i čuva na propisani način evidencije i dokumentaciju.
(2) Bližu sadržinu i način vođenja evidencije iz stava 1 tačka 8 ovog člana propisuje Ministarstvo.”
Kada govorimo o naknadi štete prilikom suzbijanja određenih zaraznih bolesti, ona je definisana istim Zakonom i glasi:
“Naknada štete
Član 69
(1) Vlasnik životinje koja je usmrćena ili zaklana, stvari i sirovine koje su oštećene ili uništene prilikom sprovođenja mjera određenih za suzbijanje naročito opasnih zaraznih bolesti i bolesti određenih programom iz člana 47 ovog zakona i zoonoza, kao i za uginule životinje za koje je potvrđeno da su uginule od tih bolesti ima pravo na naknadu štete:
1) ako je postupio u skladu sa članom 51 stav 1 tačka 4 ovog zakona;
2) kada je obavezna preventivna vakcinacija izvedena u propisanim rokovima i kada su izvršena dijagnostička i druga ispitivanja životinja prema programu iz člana 47 ovog zakona;
3) ako su sprovedene i druge propisane i određene preventivne mjere, kao i mjere za suzbijanje bolesti.
(2) Zarazne bolesti i zoonoze iz stava 1 ovog člana određuje Ministarstvo.
(3) Pravo na naknadu štete iz stava 1 ovog člana ima vlasnik životinja koje su namijenjene za proizvodnju hrane.”
Naredbom je predviđeno da za uginule životinje pozitivne na plavi jezik, kao i one kod kojih terapija i liječenje (koji su obaveza držaoca) ne daju rezultate duže od tri dana, pa se na predlog veterinara i uz nalog veterinarskog inspektora izvrši usmrćivanje radi otklanjanja patnje životinje, sleduje naknada štete, na osnovu komisijske procjene.
Napominjemo, ni u jednoj zemlji svijeta ne postoji praksa da obaveze držaoca u vidu liječenja životinja preuzima država, sem u slučajevima uginuća i usmrćivanja radi suzbijanja zaraznih bolesti čije je iskorjenjivanje obavezno.
Da li će Ministarstvo obezbijediti finansijsku pomoć stočarima zbog direktnih troškova liječenja i indirektnih posljedica (abortusi, usporen rast jagnjadi, smanjenje proizvodnje)?
Član 70 Zakona o veterinarstvu je jasan:
Stav 1: Vlasnik životinje, odnosno vlasnik predmeta iz člana 69 stav 1 ovog zakona ima pravo na naknadu štete u visini tržišne vrijednosti životinje ili predmeta u trenutku izvršenja mjere.
Koliki je stvarni obim širenja bolesti u Crnoj Gori i koje su prognoze za naredne mjesece, s obzirom na upozorenja stručnjaka da će uslijediti još talasa zaraze?
S obzirom na prirodu bolesti širenje je očekivano. Smrtnost životinja je, za sada, u okvirima očekivanog i za sada ne djeluje da će se epizootiološka situacija zakomplikovati i izaći van očekivanih okvira. Naročito, ukoliko se svi budu pridržavali svojih odgovornosti i obaveza. Sa promjenom vremenskih prilika (zahlađenje), očekuje se smanjena aktivnost vektora, pa samim tim i manji broj slučajeva, već od novembra. Ali opet, u zavisnosti od razvoja vremenskih prilika.
Opštine u kojima je laboratorijski potvrđena bolest su: Bijelo Polje, Berane, Mojkovac, Podgorica, Danilovgrad, Pljevlja, Kolašin, Petnjica i Ulcinj.
Broj gazdinstava sa ovcama je 17 dok je broj zaraženih životinja 24, a broj gazdinstava sa govedima je 32, dok je broj zaraženih grla 35.
Da li Ministarstvo ima plan kako da smanji katastrofalne posljedice po stočarstvo koje se očekuju, posebno kod sitne stoke?
Konstatacija o “katastrofalnim posljedicama koje se očekuju” nije stručno utemeljena. U sklopu preporuka Svjetske organizacije za zdravlje životinja, Evropske komisije i evropske legislative, plavi jezik je na C listi bolesti čije iskorjenjivanje nije obavezno, posljedice nijesu katastrofalne i potpuno preboljenje se dešava u većini slučajeva.
Za one slučajeve kod kojih ne dođe do preboljenja, ili se humano eutanaziraju zarad sprečavanja patnje, država će, premda to nije praksa u drugim evropskim zemljama, držaocima nadoknaditi štetu za nastale gubitke.
Ko je odgovoran za činjenicu da preventivnih mjera nije bilo i da je bolest puštena da se slobodno širi?
Bolest se ne širi slobodno. Na svim zaraženim gazdinstvima, u skladu sa aktuelnim evropskim zakonodavstvom, preporukama WOAH i Naredbom koju je izdala Uprava, inspektor nalaže sprovođenje mjera.
Insinuacija iz posljednjeg pitanja da je bolest puštena da se slobodno širi, ka oi prethodne insinuacije, nijesu u skladu sa principima dobre novinarske prakse i udaljavaju od obavezne objektivnosti u istraživanju i izvještavanju.
